Nisàs en Lengadoc

Nisas (en francès Nizas) és un municipi francès situat al centre del departament de l'Erault, a la regió d'Occitània. Beneficiant d'un clima mediterranèu, es drenada pel riu Boyne e lo riu Merderic. La comuna se vanta d'un patrimòni natural remarcable, inclusent una zòna naturala protegida d'interès ecologic, faunal e floral. Nizas es una comuna rurala amb una populacion de 662 abitants en 2023, avent conegut una creissença significativa dempuèi 1975. Fa partida de la captacion de Pézenas. Sos abitants son nomenats Nizaçois (mascle) e Nizaçoises (femna)

Es important de saber que Nizas es estat abitat dempuèi los tempses preïstorics. Lo vilatge e los sieus entorns son arqueologicament fòrça rics, notadament amb lo site protoantropomòrfe de Pla Mejo e la Cauna de l'Òme Mòrt (Gròta de l'Omme Mort) situada a Les Frigoulas, en datant del periòde calcolitic. Las originas de Nizas son probablament romanas, e mai se de vestigis del periòde grèc an #èsser trobats als environs del pòble. De pròvas de fondacions romanas remontant a 100 après JC foguèron descobèrtas al començament del sègle XVIII pendent la construccion de la glèisa actuala

Lo nom Nizas ven d'un nòble nomenat Nisius (mai tard Nisàs en occitan). Lo vilatge a mencionat dins los tèxtes carolingiens remontant a 884. Mai tard, lo site de "Castro Nizacio" i aguèt mencionat pendent las Crosadas (1094-1114), e lo quartièr de La Villette i aguèt alavetz bastit e comencèt a prene forma. Al Modèl:La s-, la familha Carrion #aquerir lo castèl e una partida del pòble, demorant senhors de la vila fins a la Revolucion francesa. La tomba de la familha Carrion-Nizas es situada dins la glèisa actuala. La part la mai anciana del vilatge actual remonta al sègle X, amb la siá disposicion circulara presentant de parets exterioras de fins a 3 mètres d'espessor, bastidas per defendre lo vilatge

Vaquí una lista de monuments e de sites a veire o visitar:

1- Tor de Castrum

A situat dins lo quartièr de la Villette, la partida mai anciana del vilatge, al centre del castrum. S'i accedís dempuèi la Plaça del Griffe via la Rue de la Vieille Tour. Situat sul ponch mai naut, lo castrum a una disposicion barrada, caracterizada per una sola carrièra circulara que se desplega a l'entorn de la torre situada sus l'illa centrala. Una estructura quadrangulara, la torre foguèt longtemps amagada per de nombroses bastiments bastits contra ela. Èra a l'origina enrodat d'un enceinte d'aperaquí 70 mètres de diamètre, servissiá de bailey. Pauc a pauc, l'encencha foguèt rebastida, donant luòc a un vertadièr vilatge. Al sègle XV, lo vilatge s'espandiguèt cap a l'oèst dempuèi lo nuclèu original a l'entorn de la novèla plaça, la plaça del Griffe

2- Castèl

Lo Castel, ostal ancestral de la familha Carrion-Nizas, se tròba en bòrd del vilatge, fòrça pròche de la glèisa. Remplacèt un bastiment mai ancian e presenta una aparéncia fòrça tradicionala, amb sos bastiments accidentats flancats per de torres redondas. La decoracion de las siás façadas e escalièr suggerís que l'edifici foguèt bastit pendent lo sègle XVI. Del temps que l'estructura principala èra bastida amb de detritus de pèira volcanica, los elements decoratius èran esculpits dins una pèira mai leugièra e mai doça. Aguest ei eth cas dera pòrta d’entrada, damb es sues colomnes e entablatura dòrica trencada per ua petita estructura damb fronton triangular, atau coma es hièstres montanhades e miei montanhades ena planta superiora. Aquelas fenèstras son embelinadas amb una entablatura que presenta de fascias, un fris corbat, e una pèira gotejada, sostengudas per d'elegants pilastres amb de capitèls reposats sus de consolas esculpidas

Clarament, los teulats son estats abaissats. L'edifici deuriá aver un solèr de grelh restaurat, probablament esclairat per de pichonas fenèstras arcadas, coma aquelas vistas al pròche Château de Fontès. A l'intrada, l'escalièr, contemporanèu amb las façadas, dispausa sos vòls de cada costat d'una paret de nuclèu blanc, sas extremitats ornadas de pilastres. Los vòls son voutats amb de vòutas de canon inclinadas. Los desbarcaments son cobèrts de còpolas sus de pendentius. Un exemple similar se pòt veire a Pézenas dins l'anciana Ostal Consular, ara la "Maison des Métiers d'Art" (Ostal de las Arts e dels Mestièrs). A Nizas, la còpola e la vòuta a nervaduras son curiosament juxtapausats sul primièr aterratge, coma se, pendent la construccion, lo constructor aviá cambiat d'idèa, en considerant lo dessenh inicial arcaïc

La glèisa

La glèisa actuala foguèt bastida entre 1699 e 1708 sul luòc d'un bastiment mai ancian. Fòrça simple en plan, consistís en una nau de quatre baias seguida d'una chancela. La darrièra baia, del costat del santuari, es flanquejada per doas capèlas lateralas. L'estructura entièra es vòuta amb de vòutas a nervaduras. Era façada fòrça simpla ei ornada, ena sua seccion superiora, damb ua hièstra redonda. La pòrta, amb sos pilastres, capitèls, cornisas e fronton, se confòrma al contracte de 1699. Pasmens, la pòrta, a l'origina destinada a èsser facha de noguièr, foguèt bastida de sapin. Un autre despart del document de 1699 : lo campanal, previst a l'origina al centre de la façada per formar un pòrge coma lo de la glèisa de Caux, foguèt pas jamai bastit. Eth campanau actuau, damb eth sòn tet d’ardós, date deth sègle XIX. La decoracion de las capèlas de la Verge e de Santa Perpètua foguèt refacha al sègle XIX

4- Luòc de l’arpa

La font actuala remplacèt probablament una mai anciana. Foguèt installat al sègle XIX. Consistís en un bacin de pèira freja al centre que se tròba la basa de l'estatua; aquò's una Diana la Caçaira en fonta, l'òbra de l'escultor parisenc Eugène Lequesne (1815-1887). La plaça es vorejada per d'ostals dont las façadas son caracteristicas dels sègles XVIII e XIX. Tanben situada sus la Plaça del Griffe se tròba la Tor del Relòtge. Al numèro 12, un bastiment curiós que remembra l'arquitectura Haussmanniana, bastit de pèira talhada non locala e ancianament cobèrt d'ardós, se destaca. Bastit a la fin del sègle XIX, abrigava una sala de mercat, un burèu de pòsta, e la residéncia del cap de pòsta

5- Memorial de la Guèrra

Es l'òbra de l'escultor besièr Jean Marie Joseph Magrou. Nascut en 1865, foguèt un escolan de Gabriel Jules Thomas (1824-1905) e mai tard d'Antonin Injalbert (1845-1933), que l'influéncia n'absorbiguèt. Magrou ganhèt un segond prèmi al concors del Prèmi de Roma per son bas-relèu "Silenus e los Bacchantes". Fòrça d'òbras d'aqueste escultor, renombradas a son temps, son conservadas dins la region. Per conclure la visita, una passejada pel vilatge revèla de nombroses ostals de viticultors e de vastas cavetas datant del sègle XIX; l'anciana destillariá es estada transformada en salon del vilatge. Tanben val la pena d'i veire lo platèu de basalt : un platèu susplombant lo vilatge, format per l'erosion e expausat per un ancian flux de lava. Lo panèl interpretatiu, al nòrd de l'interseccion de las rotas Pézenas-Nizas (D30E5) e Caux (D30), detalha lo flux de lava, la fauna e la flòra, e las activitats umanas. Capitilles: Forns de calç, murs de pèira seca, e un ancian camin de carralhièrs ("Le Cami Ferrat") pòrtan testimòni d'activitats agricòlas e pastoralas passadas. Una novèla capitelle es estada bastida sul platèu calcari